'Je voelt je al sneleen jukebox in plaats van een muzikant'
Met de single Creep veroverde Radiohead vanuit het niets de wereld, inclusief de voor Britse bands altijd zo moeilijk te bedwingen Amerikaanse markt. Nu luchten zanger Thom Yorke en gitarist Jonny Greenwood hun hart over de achterkant van het succesverhaal.
Yorke ligt uitgeteld op de vloer. Waterige oogjes, een rattig bontjasje dicht om zich heen getrokken. De kleine zanger heeft last van griep, stikt al een week pijnstillers. Met een walkman op het hoofd tracht hij zich af te sluiten van de boze buitenwereld. Greenwood perst er zowaar een glimlachje uit, maar ook hij ziet er dermate vermoeid uit dat zijn kuif ervan gaat hangen. Het is maandagmiddag in een Londens hotel en van de door mij verwachte jubelstemming is hoegenaamd geen sprake.
Is dit de kern van de band die de vorige avond schijnbaar moeiteloos zijn thuiswedstrijd in een bomvol Apollo Theatre in Oxford won? Die de zaal platspeelde met een uitgekiende mix van rockers en ballads, waarbij het nieuwe matenaal naadloos werd ingepast tussen erkende publieksfavorieten als Anyone Can Play Guitar, Pop Is Dead en natuurlijk Creep?Een triomfantelijke stemming is wel het minste wat je zou verwachten bij een groep voor wie de rock & roll-droom in relatief korte tijd is uitgekomen. Een groep ook die met het kersverse album The Bends als alleszins acceptabele opvolger van het debuut Pablo Honey vol vertrouwen aan de tweede fase van haar carrière kan beginnen. Een simpel katertje wellicht, heren? Of is er meer aan de hand? Wordt hier soms de tol van de roem betaald?
Thom Yorke snuit luidruchtig zijn neus en zucht nog maar eens diep. Aanvankelijk probeert hij de schijn op te houden, wijt de wat gedrukte stemming aan het griepvirus dat hem in zijn greep heeft en waakt er voor om hel achterste van zijn tong te laten zien. Na een tijdje komt de aap echter uit de mouw en lucht Yorke zijn hart. ‘Die Amerikaanse doorbraak was natuurlijk geweldig, maar het heeft ons tegelijkertijd een hoop schade berokkend. Je moet er veel reizen en dat is na verloop van tijd zowel vervelend als vermoeiend, maar dat is het probleem niet. We houden er namelijk nog steeds verschrikkelijk veel van om live te spelen. Wat ons opbrak is dat we geleefd werden. We hadden al snel geen enkele controle meer over wat we deden.
‘Het komt erop neer dat we ons uitgemolken voelen,’ vervolgt Yorke. ‘De afgelopen drie jaar was het ons simpelweg niet vergund om nieuwe songs te schrijven of even de studio in te duiken. Dat viel ons zwaar, vooral als je bedenkt dat we voor de, onverwachte, doorbraak gewend waren aan een frequentie van tien optredens per jaar, aangevuld met tweehonderd avonden in het oefenhok.’ Greenwood vult aan: ‘Een situatie die dus van de ene op de andere dag veranderde, vanaf het moment dat Creep begon te lopen. Voor creatieve muzikanten is het erg zwaar als je niet meer aan nieuw materiaal kunt werken, dat kan ik je wel vertellen. Het heeft ons behoorlijk ongelukkig gemaakt.’
‘We hadden nooit en te nimmer verwacht dat Creep zo buitenproportioneel succesvol zou zijn,’ verzucht Yorke. ‘Sterker nog: niet Radiohead heeft het in de VS zo goed gedaan, Creep heeft het zo goed gedaan. In platenwinkels vroeg het publiek vaak naar die plaat van de groep Creep, of zelfs naar de plaat van die band met dat meisje in de video. Maar Creep is nu ook weer geen molensteen om onze nek, we hebben natuurlijk veel aan dat nummer te danken.’
Sarcastisch: ‘Ach, iedereen vertelde ons altijd dat je als Brits groepje weinig kans had om in Amerika poot aan de grond te krijgen, maar ons lukte dat zonder enige moeite. De reden? Ik denk dat het vooral van groot belang was dat we nooit zijn gehyped in de Engelse pers voordat we de oversteek maakten. In het geval van bijvoorbeeld Suede en Elastica waren de opgeblazen verhalen via de NME al in de States doorgedrongen, waardoor de verwachtingen erg hoog lagen. Je kunt het publiek dan nauwelijks meer verrassen. Ik denk overigens niet dat de nieuwe plaat zo geschikt is voor de Amerikaanse markt. Onmiddellijke herkenbaarheid is daarvoor uiterst belangrijk, terwijl The Bends een beetje een groeiplaat is. Maar dat kan me eerlijk gezegd geen moer schelen.’
‘Onze privé-levens hebben ook onder het succes te lijden gehad,’ verklaart Greenwood. ‘In het begin maakte het monsters van ons, tenminste, dat is wat onze vrienden in Oxford vertelden... Het is moeilijk om je bij terugkomst van een lange tournee weer normaal te gaan gedragen.’ Yorke: ‘Jonny en ik hebben allebei een fase meegemaakt waarin we ons van alles en iedereen wilden afsluiten om alleen maar muziek te maken. Dat was ons romantische ideaal, want we waren tenslotte artiesten! Je gaat jezelf veel belangrijker vinden dan je goed beschouwd bent.’
Alles goed en wel, maar hadden Yorke en Greenwood zelf niet kunnen aangeven dat het punt van ‘tot hier en niet verder’ was bereikt? Yorke reageert enigszins wanhopig: ‘De druk was zo belachelijk groot dat we veel tegen onze wil hebben gedaan. Weet je wat het is? We kregen van hogerhand constant te horen dat we een bepaalde stap moesten zetten, omdat het anders weleens het einde van onze carrière zou kunnen betekenen. En wie weet hadden ze daar wel gelijk in, het zal heus wel nodig zijn om een boel dingen te doen waar je eigenlijk geen zin in hebt. Weten wij veel?’ Greenwood: ‘Of het nu beter zal gaan: fuck knows. We hebben er het nodige van geleerd, we moeten nu maar opletten dat het niet te erg uit de hand loopt.’ Yorke weer: ‘Als we wat de afgelopen drie jaar met ons is gebeurd weer moeten meemaken, zou ik ermee kappen. Dan maak ik nooit meer een plaat.’
Yorke: ‘Ons plan is nu om materiaal voor een nieuw album te schrijven, dat op te nemen en daarna niet langer dan anderhalf jaar te toeren. Weten dat er een eind aan komt is erg belangrijk, je moet uitzicht houden op wat nieuws. Als je na drie jaar nog steeds bezig bent met het promoten van Pablo Honey voel je je al snel meer een jukebox dan een muzikant. We zijn simpelweg het slachtoffer van die ene hit die overal ter wereld bleek aan te slaan. Ik zie dat persoonlijk niet als succes. Succes moet je in staat stellen om te doen wat je wilt, om rustig door te kunnen groeien. Zeg, dit is een behoorlijk heavy gesprek, kun je ons niet gewoon naar onze favoriete kleur vragen?’ Greenwood: ‘Laten we het over de Golfoorlog hebben, dat is lichtere kost.’
Vooruit, wat is de mooiste herinnering die Thom en Jonnie hebben sinds zij met Radiohead begonnen? Greenwood: ‘Elke keer dat je, zoals gisteravond nog gebeurde, na afloop van een optreden door fans op je schouders wordt geslagen en gecomplimenteerd. Want dat deed ik nog niet zo gek lang geleden en gecomplimenteerd. Want dat deed ik nog niet zo gek land geleden zelf ook.’ Yorke, bedachtzaam: ‘Na afloop van ons optreden in het enorme Shepherds Bush-theater in Londen liep ik nog even het podium op, keek de lege zaal in en realiseerde me: fuck, hier heb ik net opgetreden. Zo simpel is het eigenlijk, maar daar doe je het wel voor.’

